GOEZMotosiklet yatış açısı, motosikletin virajda dik konumdan ne kadar eğildiğini gösteren açıdır. Hıza ve viraj yarıçapına bağlıdır: tan θ ≈ v² ÷ (g × r). Örneğin 50 km/sa hızla 50 metre yarıçaplı bir virajda gereken yatış yaklaşık 21,5°'dir. Hız arttıkça açı hızla büyür.
Yatış açısı nedir, motosiklet virajda neden yatar?
Düz yolda motosikletin ağırlığı dik bir çizgi boyunca yere biner. Virajda ise motosikleti dönüşün içine doğru çeken bir kuvvet gerekir: merkezcil kuvvet. Bu kuvveti lastiklerin yol üzerindeki tutuşu sağlar.
Lastik içeri doğru çekerken motosiklet dik kalsaydı, dışarı doğru devrilirdi. Bunu dengelemek için motosiklet virajın içine yatar. Yerçekimi ile dönüşten gelen yanal yük birleşir ve ortak çizgi lastiğin yere bastığı noktadan geçer. Motosiklet dengede kalır.
Yatış açısı, bu dengedeki motosikletin dikey eksenle yaptığı açıdır. Derece ile ifade edilir: 0° dik duruş, açı büyüdükçe motosiklet daha çok yatar.
Yatış açısı nasıl hesaplanır?
İdeal bir motosiklet için yatış açısı şu formülle hesaplanır:
tan θ = v² ÷ (g × r)
- θ: yatış açısı
- v: hız, metre/saniye cinsinden (km/sa ÷ 3,6)
- g: yerçekimi ivmesi, yaklaşık 9,81 m/sn²
- r: viraj yarıçapı, metre cinsinden
Formül şunu söyler: gereken yatış, hızın karesiyle artar ve viraj genişledikçe azalır. Hızı biraz artırmak açıyı beklediğinden çok büyütür.
Örnek hesap: hız ve viraj yarıçapına göre yatış açısı
Aşağıdaki değerler formülle hesaplandı. Lastik genişliği ve sürücünün vücut pozisyonu hesaba katılmadı; gerçek motosiklette açı birkaç derece farklı olabilir.
| Hız | Hız (m/sn) | Viraj yarıçapı | Yatış açısı |
|---|---|---|---|
| 40 km/sa | 11,1 | 20 m | ~32,2° |
| 50 km/sa | 13,9 | 30 m | ~33,2° |
| 50 km/sa | 13,9 | 50 m | ~21,5° |
| 60 km/sa | 16,7 | 50 m | ~29,5° |
| 70 km/sa | 19,4 | 50 m | ~37,6° |
| 80 km/sa | 22,2 | 100 m | ~26,7° |
| 90 km/sa | 25,0 | 80 m | ~38,5° |
| 100 km/sa | 27,8 | 150 m | ~27,7° |
| 120 km/sa | 33,3 | 250 m | ~24,4° |
Aynı 50 metrelik virajda hızı 50'den 70 km/sa'e çıkarmak, gereken yatışı yaklaşık 21,5°'den 37,6°'ye taşır. Hız %40 artarken açı neredeyse iki katına çıkar. Virajı bilmediğin bir yolda hızını bu yüzden viraja girmeden düşür.
Hız ve dönüş hızından hesaplama
Viraj yarıçapını sürüş sırasında bilmek zordur. Onun yerine yönünün ne kadar hızlı değiştiğine bakabilirsin. Saniyedeki yön değişimi ω (radyan/sn) ise v² ÷ r = v × ω olur ve formül şuna döner:
tan θ ≈ v × ω ÷ g
Örnek: 72 km/sa (20 m/sn) hızla giderken yönün saniyede 20° (yaklaşık 0,35 rad/sn) dönüyorsa yatış yaklaşık 35°'dir. Telefonla yapılan GPS tahmini bu yolu kullanır.
Formülün bilmediği şeyler
- Lastik genişliği: Geniş lastikte temas noktası yatışla birlikte lastiğin yanağına kayar. Aynı viraj için motosiklet hesaptakinden biraz daha fazla yatar.
- Sürücünün pozisyonu: Vücudunu virajın içine aldığında ortak ağırlık merkezi içeri kayar, motosiklet daha az yatar. Gövdeni dik tutup motosikleti bastırdığında motosiklet daha çok yatar.
- Yolun eğimi: Dışa doğru yükseltilmiş (deverli) bir virajda daha az yatış gerekir. Ters eğimli virajda daha fazla.
- Değişen hız: Formül sabit hız ve sabit yarıçap varsayar. Virajda fren ya da gaz, lastiğin tutuşunu paylaştırır.
Motosiklet ne kadar yatabilir?
Tek bir doğru sayı yok. Sınırı iki şey belirler: lastiğin tutuşu ve motosikletin yerden yüksekliği. Hangisi önce gelirse sınır odur.
Lastik ve yol yüzeyi
Lastiğin tutuşu; lastik tipine ve yaşına, sıcaklığına, hava basıncına ve yol yüzeyine göre değişir. Aynı lastik kuru ve temiz asfaltta rahatça taşıdığı yatışı ıslak zeminde, çakılda, boya çizgisinde, rögar kapağında ya da mazot lekesinde taşımayabilir. Soğuk sabahlarda ve yola yeni çıktığında lastik henüz ısınmamıştır.
Yerden yükseklik
Bir noktadan sonra motosikletin kendisi yere değer: basamak altındaki sürtünme uçları, orta sehpa, egzoz ya da yan çantalar. Tur ve cruiser tipi motosikletler bu noktaya genelde spor motosikletlerden daha erken ulaşır. Sürtünme ucu yere değiyorsa bu bir uyarıdır, hedef değil.
Lastik yanağındaki kullanılmamış şerit
Lastiğin kenarında hiç yere değmemiş bir şerit kalması sık görülür. Bu bir eksiklik değildir. Yol sürüşünde lastiğin kenarına kadar kullanmak, sürpriz bir çakıl ya da ıslaklık için pay bırakmamak demektir.
Yatış açısı nasıl ölçülür?
Üç yaygın yol var. Her birinin güçlü ve zayıf yanı farklı.
Telefonla GPS tahmini
Telefon, GPS'ten hızını ve yönünü alır; yatışı yukarıdaki v × ω ÷ g formülüyle tahmin eder. Telefonun nerede durduğu önemli değildir: cepte, çantada ya da tutucuda olabilir. Sonucu GPS'in doğruluğu belirler. Açık gökyüzünde iyi çalışır; dar vadilerde, tünel çıkışlarında ve sık ağaçlıkta sapma artar.
Jiroskop ve ivmeölçerli cihazlar
Motosiklete sabitlenen veri kaydediciler ve bazı motosikletlerin kendi sürüş elektroniği, eğimi doğrudan jiroskop ve ivmeölçerle ölçer. Doğru kurulduğunda en isabetli yol budur. Telefonun kendi sensörleri de kullanılabilir, ama bunun için telefonun motosiklete sağlam sabitlenmesi ve kalibre edilmesi gerekir; cepteki telefonun eğimi motosikletin eğimini göstermez.
Fotoğraf ve video
Virajda arkadan ya da önden çekilmiş bir fotoğrafta motosikletin eğimini ölçebilirsin. Kamera tam dik tutulmazsa ya da yol eğimliyse sonuç sapar. Tek bir anı gösterir.
| Yöntem | Neye dayanır | Artısı | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Telefon (GPS) | Hız ve yön değişimi | Kurulum yok, telefon cepte durabilir | Tahmindir; GPS zayıfken sapar |
| Jiroskoplu cihaz | Doğrudan eğim ölçümü | En isabetli yol | Sağlam montaj ve kalibrasyon ister |
| Fotoğraf / video | Görüntüdeki eğim | Ek cihaz gerekmez | Tek an; kamera açısı sonucu değiştirir |
GOEZ yatış açısını nasıl hesaplıyor?
GOEZ telefonun GPS'ini kullanır; ivmeölçer ya da jiroskop kullanmaz. Yatışı hızından ve yön değişiminden tahmin eder. Sonuçlar ekranda “~38°” gibi yaklaşık işaretiyle görünür.
- Konum, hızdan bağımsız olarak yaklaşık her 15 metrede bir alınır.
- 4 m/sn'nin (yaklaşık 14 km/sa) altındaki anlar hesaba katılmaz.
- 55°'nin üstündeki değerler GPS gürültüsü sayılıp ayıklanır.
- Maksimum yatış tek bir sıçramadan değil, en yüksek değerlerin 95. yüzdeliğinden alınır.
- Sürüş özetinde sola ve sağa ayrı maksimum ve yatış dağılımı görünür.
Yatış açısı GOEZ PRO ile açılır. Viraj sayısı ücretsiz planda da var: yönün saniyede en az 8° değiştiği ve aynı yöne en az 1,5 saniye sürdüğü her dönüş bir viraj sayılır. Ayrıntılar yatış açısı ve viraj sayısı sayfasında.
Yatış açını güvenle nasıl geliştirirsin?
Amaç daha büyük bir sayı değil, virajı daha akıcı ve kontrollü almak. Açı, iyi tekniğin sonucu olarak kendiliğinden gelir.
- Virajın çıkışına bak. Motosiklet baktığın yere gider. Önündeki asfalta değil, gitmek istediğin noktaya bak.
- Frenlemeyi viraja girmeden bitir. Hızını düz kısımda ayarla. Virajda gazı yumuşak ve sabit tut.
- Vücudunu gevşek tut. Gidonu sıkmak motosikletin kendi dengesini bozar. Ağırlığını basamaklara ver.
- Lastiklerini kontrol et. Basıncı üreticinin önerdiği değerde tut, yola çıktıktan sonra lastiğe ısınması için zaman tanı.
- Bildiğin yolda başla. Görüşü açık, yüzeyi temiz bir yolda pratik yap. Kendi şeridinde kal; kör virajda içeri kesme.
- Eğitim al. İleri sürüş eğitimleri ve pist günleri, sınırını trafikten uzakta öğrenmenin en güvenli yoludur.
- Kendi verini karşılaştır. Aynı yolda sola ve sağa yatışın arasında belirgin fark varsa, zayıf olan yönde çalışmaya başla.
Virajlı yollarda pratik yapmak istiyorsan önerilen motosiklet rotalarına göz at. Telefonunu sürüş için hazırlamak için de telefonla sürüş kaydı rehberini oku.
Bilmende fayda var: Yatış açısı kendi sürüşlerini karşılaştırmak için bir göstergedir; güvenli sınırını göstermez. Lastik, yol yüzeyi ve hava o sınırı her gün değiştirir.